नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको गठन वि.सं. २०६६ चैत्र ३१ गते (तदनुसार १३ अप्रिल २०१०) संसदबाट अनुमोदित वि.सं. २०६४ को विधान नं. २३ बमोजिम भएको हो । प्रतिष्ठानको कार्यालय वि.सं.२०६७ साल वैशाख २ गते (तदनुसार १५ अप्रिल २०१०) बाट औपचारिक रुपमा सञ्चालन भएको थियो ।

नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको स्थापना नेपाली कला जगत्को इतिहासमा एउटा उल्लेखनीय परिघटना थियो । यसको स्थापना नेपाली कलाकारहरुले वि.सं. २०३६ सालदेखि करिब ३ दशकसम्म गरेको अथक संघर्षको परिणाम थियो । त्यस बेला नेपालका सबै उमेर समूहका कलाकारहरुले नेपाली कला र नेपाली कलाकारहरुको स्वायत्त संस्थाको स्थापना गर्नको लागि एकजुट भई संघर्ष गरेका थिए । शुरुमा सम्बन्धित निकायले ती असंख्य कलाकारहरुको आवाजलाई उपेक्षा पनि गरेको थियो जसले गर्दा कलाकारहरुको संयुक्त सपना केही समयको लागि धरमराउन खोजेको थियो तर त्यो सपना मर्न सकेन । कलाकारहरुको त्यो आवाजलाई जति दबाउन खोजिए पनि त्यो दब्न सकेन, बरु त्यो अझ प्रबल हुँदै आयो । त्यसकै परिणामस्वरुप अन्ततः कलाकारहरुले विजय प्राप्त गरे र नेपाल ललितकला प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको स्थापना भयो ।

स्थापना भए यता प्रतिष्ठानले चार वटा राष्ट्रिय स्तरका ललितकला प्रदर्शनी लगायत कला कार्यशाला, गोष्ठी, प्रदर्शनी, शोध तथा प्रकाशन जस्ता विविध गतिविधिहरु सञ्चालन गरिसकेको छ । यसमा रहेका विभागहरुले जिल्लाजिल्लामा विभिन्न कार्यक्रमहरुको पनि आयोजना गरिसकेको छ । यी विभागहरुका गतिविधिहरु मूर्तिकला, चित्रकला, हस्तकला, लोककला, वास्तुकला, परम्परागत कला, समसामयिक कला, वैकल्पिक कला, भिडियो कला, प्रस्तुति तथा इन्स्टलेशन कला जस्ता विभिन्न विधाहरुसँग सम्बन्धित रहेका छन् । प्राज्ञिक सभा तथा प्राज्ञिक परिषद् सहित प्रतिष्ठानको पहिलो कार्यदलले आफ्नो पहिलो कार्यकाल वि.सं. २०७० सालको अन्तमा सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्याे । प्रतिष्ठानका नयाँ प्राज्ञहरुकोे कार्यकाल वि.सं. २०७१ देखि शुरु भएको छ र आफ्ना गतिविधिहरुको योजना बनाउने र त्यसलाई पूर्णतः कार्यान्वयन गर्नेतिर नयाँ कार्यदल अग्रसर रहेको छ ।